This article will be in Polish only.
Ten artykuł
powstał z kompilacji tekstów/wiadomości znalezionych w Internecie.
Burak zwyczajny
– gatunek w różnych systemach klasyfikacyjnych
zaliczany do rodziny komosowatych lub szarłatowatych.
Wszystkie znane odmiany buraka pochodzą od buraka dzikiego, który rośnie do
dzisiaj na Bliskim Wschodzie, między wybrzeżami Morza
Śródziemnego i Czarnego, w okolicach Morza Kaspijskiego i w Indiach. Obecnie
jest uprawiany na wszystkich kontynentach i w wielu odmianach. Jest wykorzystywany w przemyśle cukrowniczym
do produkcji cukru.
Rodzaje buraków używanych w
naszej kuchni:
Burak ćwikłowy - najpopularniejsza odmiana buraka w
Polsce. Ma jadalny, czerwony korzeń i czerwonawe liście. Można spotkać się z odmiana
jednoroczną, dwuletnią i trzyletnią. Jak sama nazwa wskazuje, jest podstawowym
składnikiem ćwikły. Wszelkie barszcze, surówki i buraczki smażone przyrządzane
są z tej odmiany buraka.
Burak liściowy - inaczej boćwina. To roślina uprawiana
głównie dla liści. Korzeń jest rozgałęziony, długi, koloru biało-żółtawego.
Boćwinę liściową przyrządza się podobnie jak szpinak.
Buraki zawierają dwa rzadkie metale: cez i rubid –
przez co działają hamująco na rozwój komórek nowotworowych; duże ilości kwasu
foliowego. Zawierają także potas, który pomaga obniżyć ciśnienie krwi. Potas zapewnia właściwe
działanie nerwów i mięśni, równoważy także zły wpływ nadużywanego przez Polaków
sodu. Buraki zawierają
wapń, sód i magnez ułatwiające odkwaszanie organizmu. Zawiera również żelazo, miedź, mangan,
kobalt, witaminy A, C i z grupy B. Dzięki antocyjanom
obecnym w buraku mamy lepszą odporność, wolniej się starzejemy i zapobiegamy
wystąpieniu nowotworów. Dziś wiemy też, że buraki wspomagają organizm po chemioterapii,
przy niedokrwistości i anemii.
Mangan
jest niezbędny dla zdrowia kości, wątroby, nerek i trzustki. Żelazo zmniejsza ryzyko wystąpienia anemii, a
krzem jest niezbędny do skutecznej absorpcji wapnia, dzięki czemu zmniejsza
ryzyko wystąpienia osteoporozy.
Buraki ze względu na zawartość kobaltu są
cennym warzywem przy leczeniu anemii. Kobalt jest niezbędny do tworzenia
czerwonych ciałek krwi. Dlatego też lekarze zalecają picie soku buraczanego.
Powinni pić go także rekonwalescenci, jak również osoby z wysokim ciśnieniem
(burak obniża ciśnienie). Sok buraczany wypłukuje toksyny i oczyszcza organizm.
Buraki
zawierają 20 razy więcej azotanów
niż inne warzywa - a więc skutecznie obniżają ciśnienie krwi. Według
najnowszych badań przeprowadzonych przez naukowców z Baker Heart and Diabetes
Institute w Melbourne w Australii, wypicie 500 ml soku z buraków obniża
ciśnienie krwi po sześciu godzinach od spożycia. Osoby, które regularnie piją
sok z buraków, są obarczone mniejszym ryzykiem (o 10 proc.) przedwczesnej
śmierci z powodu schorzeń układu krążenia.
Badania
przeprowadzone przez naukowców z University of Exeter wykazały, że zawarte w
burakach azotany nie tylko obniżają ciśnienie krwi, ale również poprawiają
kondycję organizmu. Dorośli, którzy piją 500 ml soku z buraków codziennie, są w
stanie ćwiczyć o 16 proc. dłużej niż osoby, które nie spożywają buraków. Azotany przyczyniają się do rozszerzenia naczyń
krwionośnych, dzięki czemu więcej tlenu dociera do serca. A tym samym wspomagają wydajność mięśni oraz zwalczają zmęczenie.
Jednym z
najważniejszych związków występujących w soku z buraka ćwikłowego jest kwas
foliowy, który reguluje rozwój i funkcjonowanie komórek oraz wpływa na
prawidłową pracę układów w organizmie. Razem z witaminą B12
współuczestniczy w powstawaniu czerwonych krwinek. Pobudza procesy krwiotwórcze
hamując powstawanie anemii.
Nieoceniony
jest wpływ kwasu foliowego na powstawanie tzw. neurostymulatorów (np.
serotoniny). W znacznym stopniu odpowiada ona za nastrój – dlatego nazywana
jest hormonem szczęścia. Serotonina wpływa na prawidłowy sen i na
apetyt, zwłaszcza na spożycie niezbędnych do jej wytworzenia cukrów.
Dzięki wysokiej zawartości kwasu foliowego
buraki chronią przed chorobą Alzheimera. Należy jednak pamiętać, że gotowanie
zmniejsza ilość kwasu foliowego niemal o połowę.
Obecny w burakach kwas foliowy zmniejszają ryzyko
wad wrodzonych u płodu. Spożycie
kwasu foliowego zalecane jest nie tylko podczas ciąży, ale także na kilka
miesięcy przed planowanym zapłodnieniem. Buraki zawierają bardzo dużo tego
związku, który zapobiega występowaniu wad cewy nerwowej u płodu. Należą do nich
ciężkie wady wrodzone mózgu i rdzenia kręgowego: bezmózgowie, rozszczep
kręgosłupa i przepuklina mózgowa. Przyjmowanie kwasu foliowego aż o 70 proc.
zmniejsza ryzyko ich wystąpienia. Tymczasem już 200 g buraków (czyli mniej
więcej dwie sztuki średniej wielkości) pokrywają około połowę dziennego
zapotrzebowania na ten związek.
Ma właściwości przeciwnowotworowe. Piękny kolor
buraków to zasługa betaniny - antyutleniacza chroniącego przed
niszczącym działaniem wolnych rodników. Z tego powodu buraki należą do warzyw
najskuteczniej zwalczających raka. Czerwone pigmenty unicestwiają wolne
rodniki, które uszkadzając DNA, przyczyniają się do powstawania nowotworów. Już
pół wieku temu naukowcy zauważyli, że stan chorych na raka przewodu pokarmowego
lub pęcherza, którzy wypijali 2 szklanki soku z surowych buraków dziennie,
poprawia się. Spożywanie
buraków spowalnia o 12,5 proc. wzrost guza rakowego (w przypadku nowotworu
piersi i prostaty). Buraki powstrzymują rozwój komórek nowotworowych żołądka,
jelit, płuc i jąder.
Betaina
normalizuje wydzielanie kwasu żółciowego i wspomaga pracę wątroby.
Inną
zasługą betacyjanin jest obniżanie poziomu złego cholesterolu. Ich działanie
wspomaga także obecny w burakach rozpuszczalny w wodzie błonnik, który redukuje
stężenie cholestereolu całkowitego we krwi, a jednocześnie podnosi poziom tego
dobrego. Dzięki temu działaniu buraki chronią przed zawałem serca i udarem
mózgu.
Badanie przeprowadzone w 2011 roku przez
naukowców z Wake Forest University w Północnej Karolinie wykazało, że
spożywanie buraków spowalnia rozwój demencji.
W soku z
buraka znajdziemy też zestaw witamin z grupy B (B1, B2, B3,
B5, B6), który pomaga w nerwicach, przeciwdziała
stresowi, depresji, zmniejsza napięcie nerwowe. Witaminy wzmacniają
koncentrację, czujność, refleks, pamięć, pomagają w przypadku zaburzeń snu,
regulują nadciśnienie i niedociśnienie oraz poziom cholesterolu.
Buraki unieszkodliwiają chorobotwórcze
bakterie i blokują ich zdolność przylegania do tkanek.
Dzięki dużej
zawartości witaminy C, błonnika oraz barwnika roślinnego – betaniny, warzywo
wykazuje bardzo silne właściwości antybakteryjne i przeciwzapalne. Podobne walory
wykazują zawarte w nim flawonoidy – związki charakteryzujące się silnym
działaniem antyoksydacyjnym, usuwające z organizmu wolne rodniki, które mogą
uszkadzać tkanki i przyspieszać proces starzenia się organizmu.
Burak w każdej postaci wzmacnia
odporność organizmu na choroby, zwłaszcza wirusowe. Jeśli więc dopadnie nas
grypa czy też mononukleoza, pijmy sok z buraka. Może on złagodzić ich przebieg.
Zwiększają
wytrzymałość seksualną. Starożytni
Rzymianie uważali buraki za afrodyzjaki i mieli sporo racji, co potwierdzili
naukowcy. Lepszą sprawność w sypialni zapewniają wspominane już azotany, które
rozszerzają naczynia krwionośne i powodują lepsze ukrwienie poszczególnych
narządów. Te czerwone warzywa zawierają także bor,
pierwiastek niezbędny dla produkcji męskich hormonów płciowych.
Buraki są również zalecane przy schorzeniach
gastrologicznych. Zawierają sporo błonnika, który przyspiesza i ułatwia
trawienie. Zaleca się jedzenie buraków nawet po poważnych operacjach jelita
grubego.
Są
dobre na odchudzanie. Burak
przyspiesza przemianę materii i jest lekkostrawny, dlatego powinien gościć w
jadłospisie osób stosujących diety odchudzające. 100 g surowego buraka to tylko 40 kcal.
Buraki łagodzą dolegliwości związane z menopauzą. Panie w okresie
menopauzy zawsze powinny pamiętać o burakach, które zmniejszają ryzyko zachorowania
na osteoporozę. Podobnie jak soja, łagodzą dolegliwości przekwitania:
dotleniają serce, wyrównują jego pracę, zmniejszają także ciśnienie krwi,
łagodzą dokuczliwe uderzenia gorąca i nawracające migreny.
Uwaga! Buraki
obfitują w cukier, dlatego osoby chore na cukrzycę powinny jeść je oszczędnie,
a niekiedy nawet całkowicie z nich zrezygnować. Zawierają też sporo
szczawianów, nie są więc wskazane dla osób cierpiących na kamicę nerkową i
reumatyzm.
Botwina, botwinka czy boćwina?
Określeń tych często używa się zamiennie, ale tak naprawdę każde z nich oznacza coś innego.
- Botwina to młode liście i korzenie buraka ćwikłowego. Są cennym
źródłem błonnika. Dodaje się do zup, chłodników, sałatek i potraw duszonych.
- Botwinka to określenie zupy gotowanej z botwiny, czyli młodych
buraków. Po dodaniu do niej warzyw: marchewki, ziemniaków powstaje pyszna,
wiosenna zupa.
- Boćwina to niedojrzała postać buraka ćwikłowego, burak liściowy. Różni się od
buraka ćwikłowego tym, że ma duże, soczyste liście.
Botwina a buraki
Botwina, czyli młode liście i korzenie buraka ćwikłowego, jest mniej kaloryczna od buraków i w 89 proc. składa się z wody. W
100 g świeżych liści jest tylko 19 kcal, a w gotowanej botwince
niewiele więcej, bo 27 kcal. Zawiera mnóstwo potasu, trochę fosforu, sodu i
żelaza oraz witaminy A, B1, B2, PP i E. Do tego jeszcze kwasu askorbinowego,
czyli witaminy C, ma tyle, co sok z cytryny.
Botwina polepsza stan naszej
skóry. Według naukowców liście botwiny zawierają substancje o działaniu
podobnym do estrogenów, czyli hormonów młodości, piękna i seksu.
Surowa botwina i świeże buraki
wskazane są m.in. w walce z chorobami wątroby, krwi i zachowaniu odporności
organizmu.
Surowe buraki i botwina
w sałatce pomagają w utrzymaniu wymarzonej wagi, a barszczyk złagodzi zgagę.
Picie soku z surowych buraków pomaga w wydalaniu kwasu moczowego z organizmu i
oczyszcza krew. Zawarta w surowej botwinie i burakach pektyna obniża poziom
cholesterolu, a błonnik pomaga usuwać zaparcia.
Uwaga! Podobnie jak inne
liściaste nowalijki, ma bardzo dużo kwasu szczawiowego, który wiąże w
organizmie wapń w szczawiany wapnia. Są to nierozpuszczalne kryształki
powodujące bóle stawów i mogące nawet sprowokować ataki kamicy nerkowej.
Dlatego botwinę należy gotować w
dużej ilości wody, którą dobrze jest odlać, aby pozbyć się kwasu szczawiowego,
który "zabiera" z organizmu potrzebny kościom wapń. Uzupełnić to
można, dodając do botwinki kawałek sera, trochę śmietany
lub mleka.
Jakie
buraki kupować?
Wybieraj te jędrne (niewysuszone), czyste, gładkie, o intensywnej czerwono-fioletowej barwie, miejscami wilgotne i delikatne, a jeśli mają liście – to te ze świeżymi, czystymi i młodymi liśćmi. Wbrew pozorom najlepsze są buraki podłużne, a nie okrągłe. Najsmaczniejsze są buraki o średnicy nie przekraczającej 8 cm. Jak wszystkie warzywa korzeniowe, im są większe, tym prawdopodobnie bardziej naszpikowane chemicznymi nawozami.
Im ciemniejszy, tym bogatszy w antocyjany. Warto wiedzieć, że najwięcej walorów smakowych i zdrowotnych mają odmiany Czerwona Kula, Glob F1 i Burak Opolski.
Jak
spożywać buraka?
Wiele
cennych składników buraka rozpuszcza się w wodzie, dlatego zamiast go gotować,
lepiej upiec w skórce lub wycisnąć sok, który uchodzi za najbardziej
wartościowy produkt z tego warzywa. Jeżeli już gotujesz buraki to przygotuj z
nich zupę.
Buraki
są świetne pod każdą postacią. Na lato, na upały nic nie zastąpi soku z
kwaszonych buraków . Schłodzony, prosto z lodówki lub z kostką lodu pysznie
smakuje i gasi pragnienie. Lato to też okres chłodników. Koncentrat barszczu połączony z kefirem i
świeżymi warzywami da nam posiłek orzeźwiający, sycący i fantastycznie zdrowy. A gdy nastaną
chłodniejsze dni warto sięgnąć po buraczki tarte, sałatki z burakami czy
zapiekanki.
A oto
moje propozycje dań z buraczkami: (klikając
na tytuł dania przejdziesz do przepisu)